Jesień w Beskidach zaczyna się u nas w połowie września, kiedy ostatni letni goście zjeżdżają w dół, a las za progiem robi pierwszy krok w stronę złota. Przez lata byłam pewna, że to lipiec jest naszym najlepszym miesiącem. Dziś wiem, że to nieprawda. Lipiec jest najbardziej zapracowany, ale najlepszy jest październik, i mam na to siedem powodów.

Piszę to z domu, który stoi niemal na szczycie Soszowa, z oknem na Baranią Górę. Mieszkam tu od ponad dziesięciu lat i widziałam tyle jesieni, że mogę odróżnić tę wczesną, jeszcze zieloną, od tej właściwej, kiedy buki zapalają się na pomarańczowo. Ten tekst nie jest przewodnikiem po atrakcjach. Jest o tym, dlaczego warto przyjechać w góry akurat wtedy, kiedy większość ludzi już o nich zapomniała.

Jesień w Beskidach to inne góry niż latem

Latem Soszów jest zielony, głośny i pełny. Krzesełka na wyciągu jadą bez przerwy, na szlaku mija się kogoś co minutę, a w schronisku trzeba poczekać na stolik. To dobra, wakacyjna energia, ale nie ma z nią nic wspólnego spokój, po który ludzie przyjeżdżają w góry.

Jesienią góra się uspokaja. W dni powszednie potrafię przejść na Cieślar i z powrotem, nie spotykając nikogo. Las pachnie inaczej: mokrym liściem, grzybami, dymem z czyjegoś komina w dolinie. Powietrze jest tak czyste, że w pogodne dni z pokoju widać Tatry, których latem, w rozgrzanej mgiełce, nie widać wcale.

To pierwszy powód: jesień w Beskidach pokazuje góry takie, jakie są naprawdę, bez tłumu i bez sezonowego hałasu.

Powód drugi: buki na Soszowie

Beskid Śląski to góry bukowe. Nie świerkowe, jak myśli większość ludzi, którzy znają je tylko z widoku z drogi. Na stokach Soszowa, Stożka i Czantorii rosną stare buki, a między nimi jodły, i to one robią jesień. Około połowy października, w zależności od roku, las zmienia kolor w ciągu kilku dni. Najpierw pojedyncze drzewa, potem całe zbocza, w końcu cała góra świeci na złoto i miedziano, a jodły zostają ciemnozielone jak tło.

Nie umiem tego opisać lepiej, niż mówi się to zwykle: trzeba to zobaczyć. Najlepiej z samego szlaku, bo idąc pod bukami w słoneczne popołudnie, ma się wrażenie, że światło przychodzi od dołu, z liści na ziemi. Jeśli chcesz to zobaczyć z jednej trasy, wybierz szlak na Soszów z Wisły: nie jest długi, a prowadzi dokładnie przez ten las.

Powód trzeci: mgły pod nogami

Jesienią w dolinie Wisły często leży mgła. Ludzie w mieście widzą wtedy szary, wilgotny dzień i zostają w domu. A my na Soszowie widzimy coś zupełnie innego: jesteśmy nad mgłą. Rano, kiedy wychodzę z herbatą na taras, dolina jest zalana białym morzem, z którego wystają tylko szczyty Czantorii i Stożka. Słońce świeci, niebo jest niebieskie, a wszystko, co pod nami, zniknęło.

To zjawisko nazywa się inwersją i jesienią zdarza się u nas regularnie. Nie da się go zaplanować, ale da się zwiększyć szanse: przyjechać na kilka dni w październiku albo listopadzie i wstawać wcześnie. Ci, którzy je złapali, wracają po nie co roku.

Powód czwarty: jesienne szlaki są krótsze i lepsze

Dzień jest krótszy, więc nie ma sensu planować dziesięciogodzinnych przejść. I dobrze. Jesień w Beskidach lubi trasy na trzy, cztery godziny, z powrotem przed zmrokiem i z resztą popołudnia na tarasie albo przy kominku.

Kilka tras, które polecam z własnego chodzenia, wszystkie z progu Chaty:

• Cieślar: krótki spacer grzbietem, dla tych, którzy chcą zobaczyć widoki bez wysiłku. Godzina w obie strony.
• Soszów Wielki i Mały: od nas to raczej spacer niż wejście, za to z punktu widokowego widać całą dolinę.
• Stożek i Filipka po czeskiej stronie: pół dnia, jesienią wyjątkowo kolorowe, w schronisku na Filipce można zjeść coś ciepłego.
• Wielka Czantoria: cały dzień, najlepiej w pogodny, bo widok ze szczytu jesienią sięga daleko.

Jesienią zabierz czołówkę, nawet jeśli planujesz wrócić o czwartej. O piątej w październiku jest już szaro, a w listopadzie ciemno. Więcej o pakowaniu piszę w poradniku dla początkujących na szlaku w Beskidzie Śląskim.

Powód piąty: cisza, która latem nie istnieje

Mówię to bez przesady: jesienią zdarzają się u nas noce, w których nie słychać nic. Ani samochodu w dolinie, ani muzyki z ośrodków, ani głosów z sąsiednich domów, bo sąsiednich domów nie ma. Jest wiatr w bukach, czasem sowa, czasem jeleń na rykowisku w drugiej połowie września, i to wszystko.

Latem goście często mówią, że u nas jest cicho. Jesienią przestają to mówić, bo cisza jest tak oczywista, że nikt jej nie komentuje. Zauważają ją dopiero po powrocie do miasta. Jeśli szukasz miejsca, żeby naprawdę zwolnić, przeczytaj, gdzie uciec od szumu miasta w Beskidach: tamten tekst tłumaczy, na czym polega nasze położenie i dla kogo jest.

Magiczne miejsce, gdzie każdy poczuje się jak w domu. Ciepło, serdecznie i bez hotelowego zadęcia. Do tego bardzo smaczne i urozmaicone jedzenie. Polecam każdemu, kto chce oderwać się od miejskiej gonitwy.

Beata, gość Chaty Pod Jaworem

Powód szósty: jesienią w Chacie dzieje się to, co lubię najbardziej

Nie będę udawać, że jesień to tylko widoki. Dla mnie to też czas, kiedy Chata wraca do swojego rytmu. Rano robię śniadania dla kilku osób, nie dla pełnego domu. Po południu ktoś siedzi z książką na tarasie pod kocem, ktoś rozkłada planszówkę w jadalni, a ja mam czas usiąść z gośćmi przy herbacie, o co latem trudno.

Kominek w jadalni zaczyna pracować od pierwszych chłodnych wieczorów. Ognisko przed Chatą jesienią jest lepsze niż latem, bo ciepło z ognia ma sens, a niebo nad Soszowem jest już wystarczająco ciemne, żeby zobaczyć Drogę Mleczną. Na stole pojawia się miód z naszej pasieki z tegorocznego zbioru, a w kuchni częściej niż latem gotuję coś ciepłego na wieczór dla tych, którzy o to poproszą.

Jeśli ciekawi Cię, jak wygląda dom w środku, zobacz opis pokoi i jadalni w Chacie. Sześć pokoi, każdy inny, i jedna wspólna jadalnia z kominkiem, w której jesienią siedzi się najdłużej.

Powód siódmy: jesień w Beskidach jest po prostu tańsza i spokojniejsza w rezerwacji

Uczciwie: poza długim weekendem na początku listopada jesienią nie mamy problemu z wolnymi terminami. Możesz przyjechać na jedną noc w środku tygodnia, na weekend albo na tydzień. Ceny są takie same jak przez resztę roku poza sezonem i nie ma tu żadnej gry ceną, bo w nią nie gramy. Podaję je, żeby nie trzeba było szukać.

Jedna rzecz, o której mówię wprost: dojazd. Ostatni odcinek drogi pod Chatę jest stromy i jesienią, po deszczu albo przy pierwszym śniegu, bywa trudny. Uprzedzam o tym każdego gościa przed przyjazdem i w razie czego przeprowadzam przez ostatni kawałek. Ta droga jest częścią tego miejsca: dzięki niej jest tu tak, jak jest.

Jesienny kalendarz Soszowa: co się dzieje w lesie miesiąc po miesiącu

Ludzie pytają mnie, kiedy jest „ta” jesień. Nie ma jednej. Są trzy, każda inna, i warto wiedzieć, na którą się jedzie.

Wrzesień to jesień jeszcze ciepła. Dni bywają letnie, ale wieczory już nie, więc kominek idzie w ruch. W lesie zaczynają się grzyby: po deszczowym tygodniu goście wracają ze spaceru z pełnymi koszykami, a ja nie pytam, gdzie byli, bo i tak nie powiedzą. W drugiej połowie miesiąca, w nocy, słychać rykowisko. Jeleń na Soszowie ryczy tak, że pierwszy raz można się przestraszyć. Potem się tego czeka.

Październik to jesień właściwa, ta z pocztówek. Buki złote, powietrze rześkie, wyciąg na Soszowie bywa jeszcze czynny w weekendy (sprawdź przed przyjazdem), więc można wjechać na górę bez wysiłku i zejść pieszo przez kolorowy las. To najlepszy miesiąc na fotografie i na długie popołudnia na tarasie. To też miesiąc, w którym najczęściej łapie się inwersję.

Listopad to jesień naga. Liście leżą już na ziemi, las robi się przezroczysty i nagle widać z niego wszystko: doliny, sąsiednie grzbiety, w pogodne dni Tatry. Jest cicho jak w żadnym innym miesiącu, bo wyciągi stoją, a turystów prawie nie ma. Dla wielu naszych stałych gości to ulubiony czas na Soszowie, choć na pierwszy rzut oka nie ma w nim nic atrakcyjnego. O tym, dlaczego warto, napiszę osobno, bo listopad zasługuje na własny tekst.

Jesień z psem, z dzieckiem i w pojedynkę

Jesień w Beskidach jest dobra dla psów, i mówię to jako osoba, która sama chodzi z psem po tym lesie codziennie. Nie ma upału, nie ma tłumu na szlaku, ziemia jest miękka, a strumienie pełne. Psy są u nas normalnymi gośćmi, śpią w pokoju z Wami. Jedyna zasada jesienią: smycz przy zagrodach i w okolicy rykowiska, bo jeleń nie jest zabawką. Więcej praktycznych rzeczy zebrałam w tekście o noclegach w Wiśle z psem.

Z dzieckiem jesień też działa, jeśli dziecko lubi las. Krótkie trasy, liście do kopania, patyki do zbierania, ognisko wieczorem i kiełbaska. Przyjmujemy dzieci od czwartego roku życia i nie mamy sali zabaw, ale mamy łąkę, las i planszówki na deszczowe popołudnie.

W pojedynkę jesień na Soszowie jest chyba najlepsza. Cisza, własny rytm, wspólny stół w jadalni, przy którym nikt nie jest obcy, ale nikt też nie musi rozmawiać. Sporo osób przyjeżdża do nas samotnie właśnie jesienią, żeby coś sobie przemyśleć albo po prostu wyspać.

Jesienne śniadanie w Chacie

Skoro jesteśmy domem gościnnym ze śniadaniem, to muszę o nim napisać, bo jesienią smakuje inaczej. Rano w jadalni pali się już kominek. Na tacy jest to, co zawsze: wędlina, ser, warzywa, pieczywo, coś na ciepło. Ale jesienią częściej pieczę placki z jabłkami z okolicznych sadów, a na stole stoi miód z naszej pasieki z tego lata. Śniadanie zamawiasz u mnie wieczorem, mówisz na którą, i rano czeka na Ciebie na dole. Jeśli wychodzisz wcześnie na szlak, dogadamy się.

Jak zaplanować jesienny wyjazd w Beskidy

Kilka praktycznych rzeczy, które ułatwiają sprawę.

Kiedy przyjechać. Złote buki to zwykle druga i trzecia dekada października, ale rok rokowi nierówny. Pierwsza połowa października bywa jeszcze zielona, a początek listopada często jest już bez liści, za to z najczystszym powietrzem i najlepszymi widokami na Tatry. Jeśli zależy Ci na kolorach, celuj w połowę miesiąca. Jeśli na ciszy i mgłach, listopad będzie równie dobry.

Co zabrać. Warstwy. Rano na Soszowie bywa kilka stopni, w południe na słońcu kilkanaście. Buty z porządną podeszwą, bo mokre liście na kamieniach są śliskie. Czołówka. I coś do czytania na wieczór, choć w Chacie jest biblioteczka, gdyby zabrakło.

Ile zostać. Jedna noc wystarczy, żeby zobaczyć, o czym piszę. Dwie noce dają cały dzień w górach bez pakowania. Trzy noce to już prawdziwe wyłączenie się, o którym pisałam przy okazji mikrourlopu w Beskidach.

Prognoza. Przed wyjazdem sprawdź ją dla Wisły, ale nie zniechęcaj się mgłą w dolinie. Jak pisałam wyżej, mgła w dolinie często oznacza słońce na górze. Aktualne informacje o mieście i wydarzeniach znajdziesz na oficjalnej stronie Wisły.

Dla kogo jest jesień na Soszowie, a dla kogo nie

Jeśli szukasz atrakcji na każdą godzinę, animacji dla dzieci i kolacji w restauracji z kartą win, jesień w Beskidach u nas nie będzie dla Ciebie. Wisła jest kwadrans autem i tam znajdziesz to wszystko, ale my jesteśmy od czegoś innego.

Jesteśmy dla tych, którzy chcą przez kilka dni nie mieć planu. Wyjść za próg prosto w las. Wrócić na obiad, który pachnie z kuchni. Usiąść przy kominku i nie sprawdzać telefonu, bo w pokojach i tak nie ma wi-fi. Jeśli to brzmi jak coś, czego potrzebujesz, jesień jest najlepszym momentem, żeby to sprawdzić.

Terminy sprawdzisz na stronie, a jeśli wolisz zapytać wprost, napisz na kontakt@podjaworem.pl albo zadzwoń: 503 079 447. Odbieram ja albo Maciek.

Iga, Chata Pod Jaworem

Daleko od wszystkiego. Blisko tego, co ważne.